Síðastliðið haustmisseri hófst nýtt námskeið sem kallast Nýsköpun og viðskiptaþróun í samstarfi við Íslandsbanka. Umsjónakennari í námskeiðinu er Dr. Ásta Dís Óladóttir, prófessor við HÍ. Markmið námskeiðsins er að efla stefnumarkandi og frumkvöðlahugsun nemenda með því að sameina fræðilega þekkingu og hagnýta færni við þróun nýrrar viðskiptahugmyndar og mótun fullburða viðskiptaáætlunar.

Námskeiðið gengur út á að nemendur þróa viðskiptahugmynd og nýti síðan þekkingu sína úr náminu til að móta fullbúna viðskiptaáætlun. Á síðasta kennsludegi eru hugmyndirnar kynntar fyrir dómnefnd sem velur þær bestu og verðlaunar jafnframt þær tvær bestu.
Sú hugmynd sem hlaut fyrstu verðlaun að þessu sinni ber nafnið KELPA Iceland. Við ræddum við teymið sem stendur að hugmyndinni en það eru Ástþór Helgason, Guðný Guðleif Einarsdóttir, Oddný Sófusdóttir, Sonja Arnórsdóttir og Valdís Fjölnisdóttir.

Hugmyndin að KELPA Iceland kviknaði út frá mjög einfaldri en um leið stórri spurningu:
Af hverju er Ísland ekki komið lengra í stórþörungarækt þegar allar forsendur eru til staðar?
 

Tækifæri sem lá beinast við að grípa

Ísland býr yfir einstökum náttúrulegum aðstæðum líkt og köldum, hreinum og næringarríkum sjó, endurnýjanlegri orku og djúpri þekkingu á sjávarútvegi auk þess að allir grunninnviðir eru til staðar. Samt erum við í raun eina strandríkið í Norður-Atlantshafi þar sem stórþörungarækt er ekki hafin í neinum verulegum mæli. Þetta fannst okkur ekki bara skrítið heldur tækifæri sem lá beinast við að grípa.

Á Breið á Akranesi er til staðar nánast fullkomin aðstaða fyrir stórþörungaræktun eins og sérhæfðir þörungaræktunarklefar, rannsóknaraðstaða, hafnarsvæði, iðnaðarmenning og áratuga reynsla í vinnslu sjávarafurða. Þetta er staður þar sem fortíð íslensks sjávarútvegs mætir framtíðinni. Hugmyndin að KELPA er að nýta þessa aðstöðu til að byggja upp sjálfbæra ræktun stórþörunga alveg frá grói til fullunninnar vöru og leggja þannig grunn að nýrri grænni atvinnugrein. En þurrkaðir stórþörungar eru ótrúlega fjölhæft hráefni sem nýtist í plöntuörvandi efni (biostimulants), fæðubótarefni, matvæli, snyrtivörur, dýrafóður og líftækni og þar liggja mikil tækifæri Íslands.

Stór sýn á alþjóðlegum markaði

Á sama tíma var okkur litið út fyrir landsteinana og ljóst er að fæðuöryggi jarðar er í vaxandi hættu. Fólksfjölgun, loftslagsbreytingar, vatnsskortur og ofnýting lands kalla á nýjar lausnir. Stórþörungar eru ein af fáum raunhæfum leiðum sem geta skalast hratt, án þess að ganga á land, ferskvatn eða landgæði. KELPA Iceland er okkar svar við þessari áskorun. Í raun lítið verkefni í alþjóðlegu samhengi en með stóra sýn og gríðarlega framtíðar möguleika á alþjóðavettvangi.

Það sem kom teyminu mest á óvart var, að þrátt fyrir að megnið af heimsframleiðslu þörunga fari fram í Asíu, er verulegur skortur á hágæða, stöðluðu og rekjanlegu hráefni í Evrópu og á norðurslóðum. Evrópsk og norræn framleiðsla nær í dag ekki að anna vaxandi eftirspurn eftir slíku hráefni, sem skapar mun stærra tækifæri en við töldum í upphafi. Samt er framboðið enn mjög lítið, sem þýðir að tækifærið fyrir Ísland er mun stærra en við töldum í upphafi.

Ísland hefur einnig þann kost að hafa stöðugra hitastig í sjónum, sem skilar sér í meiri og jafnari gæðum. Það kom okkur því skemmtilega á óvart þegar kaupandi frá Hollandi nefndi að hann væri tilbúinn að kaupa af okkur strax og vildi færa sig frá Asíu yfir í meiri gæði. Hann benti jafnframt á að til þess þyrfti að auka framleiðslu í Evrópu, helst á norðurslóðum þar sem gæðin liggja.

Annað sem undirstrikar vel fjölbreytni tækifæranna er staðsetning verkefnisins, meðal annars í nálægð við laxeldi. Þar skapast möguleikar á samlegðaráhrifum þar sem þörungar eru nýttir til að hreinsa umhverfið í kringum eldið, án þess að gæði þörunganna skerðist, og styrkja þannig bæði sjálfbærni og verðmætasköpun.

Í ferlinu áttuðum við okkur einnig á því hversu miklir möguleikar felast í stórþörungarækt og uppbyggingu sjálfbærrar og vandaðrar starfsemi þar sem gæði, rekjanleiki og langtímahugsun eru í forgrunni. Samhliða þá áttuðum við okkur á því hversu mikil tækifæri felast í grein sem enn er á mótunarstigi. Svigrúmið til að vega saman fræðilega þekkingu, tæknilega getu og viðskiptalega nálgun veitti okkur tækifæri til að móta raunhæfa framtíðarsýn. Í ferlinu varð okkur æ ljósara hversu sterka stöðu Ísland getur tekið á alþjóðamarkaði, þar sem eftirspurn eftir sjálfbærum, rekjanlegum og hágæða hráefnum fer ört vaxandi.

Það blasa við sérstaklega mikil sóknarfæri á erlendum mörkuðum í biostimulant markaðinum, sem er einn hraðast vaxandi hluti landbúnaðar- og lífhagkerfisins. Þar eru kaupendur í auknum mæli að leita að náttúrulegum, stöðluðum og umhverfisvænum lausnum, sem fellur vel að þeirri sérstöðu sem Ísland hefur fram að færa. Með skýrum ramma og markvissri stefnu geta stjórnvöld og atvinnulíf lagt saman grunn að nýjum útflutningsdrifnum verðmætasköpunargeira sem byggir á sjálfbærni, nýsköpun og alþjóðlegri eftirspurn.

MBA-námið tækifæri til að móta framtíðina

Hópurinn er sammála því að þessi áfangi er án efa rúsínan í pylsuendanum í MBA-náminu. Hér upplifðum við í fyrsta sinn að allt sem við höfðum lært síðustu misseri tengdist í raun og veru, ekki bara fræðilega heldur í framkvæmd.

Í stað þess að vinna með tilbúin dæmi eða söguleg gögn fengum við að takast á við raunverulegt verkefni með raunverulegar áskoranir, óvissu og afleiðingar. Við þurftum að taka stefnumótandi ákvarðanir, móta framtíðarsýn, skilgreina markaði, meta áhættu, setja upp fjárhagslíkön og hugsa um sjálfbærni, í raun allt í einu samhengi.

Það sem gerði þetta sérstaklega sterkt var að verkefnið átti augljóst erindi í íslenskt samfélag og atvinnulíf. Þetta var ekki tilraun til að „finna upp eitthvað nýtt“ heldur svar við raunverulegri þörf og nýta tækifæri sem liggja beinast við. Áfanginn varð þannig eins konar samantekt á öllu náminu þar sem kenningar, verkfæri og reynsla runnu saman í eina heild.

Hagnýting

Að mati teymisins nýttist áfanginn á margvíslegan hátt. Hann veitti okkur tækifæri til að taka allt sem við höfðum lært í MBA-náminu og teikna það upp í raunverulegt, lifandi dæmi fyrir starfsemi sem á fullt erindi í íslenskan iðnað í dag.

Við lærðum hvernig hugmynd verður að stefnu, stefna að rekstrarlíkani og rekstrarlíkan að raunhæfri viðskiptaáætlun. Við lærðum að vinna þvert á fræðasvið, tala saman sem teymi, takast á við ágreining og óvissu og standa á bak við ákvarðanir sem ekki er hægt að sannreyna með einni formúlu.

Kannski mikilvægast var þó að verkefnið sýndi okkur að MBA-námið snýst ekki bara um að læra „hvernig hlutirnir hafa verið gerðir“, heldur hvernig hægt er að móta framtíðina. KELPA Iceland varð dæmi um hvernig þekking í stjórnun, fjármálum og stefnumótun getur orðið drifkraftur nýrra atvinnugreina sem byggja á sjálfbærni, nýsköpun og íslenskri sérstöðu.

Og fyrir utan allt annað var þetta einfaldlega ótrúlega skemmtilegt. Það var einstök tilfinning að vinna að verkefni sem skipti raunverulega máli, verkefni sem var stærra en einkunn, stærra en skilafrestir og stærra en námskeiðið sjálft. Við fundum að við vorum ekki bara að uppfylla kröfur MBA-námsins, heldur að móta hugmynd sem gæti átt sér framtíð utan veggja skólans.

Við gengum út úr áfanganum ekki aðeins ríkari af þekkingu og verkfærum, heldur með sterka trú á að það sem við höfðum byggt upp gæti orðið hluti af raunverulegri framtíð íslensks atvinnulífs og í raun ný atvinnugrein sem byggir á sjálfbærni, nýsköpun og þeirri sérstöðu sem Ísland hefur fram að færa.

Í gegnum allt ferlið varð okkur einnig mjög ljóst hversu mikilvæg öflug teymisvinna er í verkefni af þessari stærðargráðu. Verkefnið krafðist ólíkra styrkleika, greiningarhæfni, skapandi hugsunar, gagnrýnnar umræðu og skipulags.

Teymið vann náið saman frá upphafi, með skýra verkaskiptingu en jafnframt sameiginlega ábyrgð á heildar útkomunni. Við lærðum að treysta á sérþekkingu hvers annars, ræða ágreining af hreinskilni og taka ákvarðanir í sameiningu, jafnvel þegar óvissa var mikil og svörin ekki augljós.

Í verkefni sem þessu, þar sem náttúra, tækni, viðskipti og framtíðarsýn fléttast saman, er samheldið og traust teymi ekki bara styrkur heldur algjör forsenda árangurs. Sú reynsla var einn af dýrmætustu lærdómum áfangans og mun án efa nýtast okkur langt umfram MBA-námið sjálft.

Mat dómnefndar

Hugmyndin sem hlaut fyrsta sætið var að mati dómnefndar framúrskarandi, byggð á sterkum vísindum, skýrri framtíðarsýn og raunhæfri leið til að umbreyta rannsóknum í sjálfbæra verðmætasköpun úr hafinu.

KELPA Iceland er íslenskt nýsköpunarverkefni sem miðar að því að byggja upp sjálfbæra og arðbæra framleiðslu á stórþörungum til þurrkunar og sölu. Verkefnið nýtir rannsóknar- og þróunaraðstöðu á Breið á Akranesi, m.a. klakstöð, ljósstýrt ræktunarkerfi og efnagreiningarbúnað og hefur það að markmiði að þróa vistvæna framleiðslu frá grói til fullunninnar vöru, skapa ný störf og leggja grunn að nýjum grænum útflutningsiðnaði sem sameinar nýsköpun, líftækni og hafrannsóknir.

Að mati dómnefndar var hugmyndin vel ígrunduð, skýr og sannfærandi kynnt. Þá var hún studd góðri faglegri greiningu á markaði, tækifærum og rekstrargrundvelli.